субота, 21. јун 2014.

SVETOLIK



Glava X "Tako Svetolik primivši kraljevstvo, slijedio je stope svoga oca, i išao je putem Božijih zapovijesti, i sa svima je bio u miru. Rodio je sinove i kćeri, i umro je dvanaeste godine svoga kraljevanja."

Istorijski kontekst:

Podatak da je kralj Svetopelek sahranjen u crkvi sv. Marije dostojno i uz veliki svečani sprovod , kao i ovo što Dukljanin potencira u svom Ljetopisu da se od tog dana uvrežio običaj da se u toj crkvi sv. Marije u gradu Duklji posvećuju svi kraljevi ove zemlje, počev najprije od Svetolika, neopravdano je zapostavljan od strane stručna rasprava.. Tumačenje ovog podatka o Duklji i Svetoliku iz Kraljevstva Slovena, za crnogorske istoricare je veoma važno, ne samo iz ugla legitimiteta kraljevskih loza i teritorijalnih pretenzija, već koja sve pitanja ovaj podatak otvara a koja do sada nijesu dobila odgovor. A to su ne smo pitanja gdje se tacno nalazi ta crkva sv. Marije u gradu Duklji, u kojoj je eto moguće sahranjen jedan slovenski kralj, već razumijevanje da u 9. Vijeku sadrzajno odvijao zivot u ovom navodno opustošenoj antičkoj Duklji, kako su tvrdili neki istoricari? Zašto bi u napuštenom gradu, postojala crkva takvog značaja? Sad shvatamo koliko su neophodna i važna arheološka istraživanja Bazilika A i B na Duklji? Petar Malba[a u svojoj knjizi “grobovi dukljanskih vladar”, sa pravom se pita zar bi bilo nemoguće, da u gradu gdje je pronađena čaša sa ranohrišćanskim motivima, ne postoji i jedna tako značajna crkva i da podatak iz ljetopisa Popa Dukljanina, zapravo baca drugačije svijetlo od onog, koje je po inerciji preuzeto od Porfirogenita, da je Duklja napušten grad.
Prema Ljetopisu Popa Dukljanina, shvatamo da je Svetopelek poceo da obnavlja razrusene hramove i bazilike, sto je nasatavio njegov pravedni sin. I da su se u toj crkvi sv. Marije rukopolagali kraljevi i da su se isti sahranjivali. I onda ne cudi podatak iz Ljetopisa o kasnijim kraljevima kao sto je Petrislav tj. arhont Petar otac sin Нvalimira drugog, i njegov sin sv. Vladimir koji su se obojica sahranjeni takodje u crkvi sve. Marije . Ali u mjestu koje se naziva “Gazena”. Pitanje, na koju je crkvu sv. Marije, mislio Pop Dukljanin, neki istraživači su došli do zaključka da je arhont Petar sahranjen u Manastiru Prečiste Bogorodice Krajinske, gdje je kasnije sahranjen i njegov sin sveti Vladimir.

biblijska refleksija
Ako je Duklja kao Slovenski Jerusalim, onda se ova bazilika sv. Marije može poistovjetiti sa Jerusalimiskim Solomonovim Hramom. A i Svetolik kao prestolonasljednik pravednog Svetopeleka se može uporediti sa Solomonom koji je nasljedio rodonačelnika “mesijanske” loze kralja Davida. Solomon je bio drugi sin Davida i Vitsaveje. U Bibliji, prorok Natan saopštava Davidu da je Božja volja da njegov prvorođeni sin umre kao kazna za ubistvo Urije Hitita i njegove preljube sa Urijino ženom Vitsavejom kojeg je počinio David.. Solomonov život zapisan je u Knjizi o carevma 1–11 i 2 dn. 1–9. Vladarski tron Solomon nasleđuje od oca oko 1037. godine pre n. e.. David ga je odredio za svog naslednika bez obzira na proteste starijih sinova kojima majka nije bila Vitsaveja. Solomon je zasjeo na tron nešto pre očeve smrti na nagovor Natana i Vitsaveje da bi se sprečila pobuna Adonije.
Za vreme Solomonove četrdesetogodišnje vladavine Jevrejsko carstvo je dostiglo svoj vrhunac. Solomon se okružio svom raskoši i vanjskim sjajem koji je mogao biti dostupan nekom istočnjačkom vladaru a za to vreme njegova vlast je jačala. Sklopio je savez sa Hiramom I, kraljem Tira, koji mu je često bio od velike pomoći u njegovim poduhvatima. Mnogo godina pre smrti, David je aktivno učstvovao u prikupljanju materijala za izgradnju hrama u Jerusalimu u kojem je trajno trebao biti smešten zavetni kovčeg.

Tako je Svetolik baštinio mir u blagostanje za vrijeme svoje vladavine iz istih razloga kao Salomon, jer je bio vijeran Bogu ali i ponajviše zbog blagoslova svoga pravednog oca jer “prokletstvo ide do trećeg ili četvrtog koljena, a blagoslov pravednika na hiljadito koljeno”. Svetopelek je svojim izborom zaslužio Davidovski blagoslov iz čitavo svoje pokoljenje, za sinove svojih sinova, samo ako budu ispravno hodali pred Gospodom.

Zato je i Svetolik budućii i sam slijedio Gospoda i išavši stopama svoga oca, mogao je da zadobije mir u svojoj ratovima iscrpljenoj zemlji. To je fundamentalni hroničarski uvid da zbog ispravnog odnosa sa Bogom ljudi koji su na vlasti obezbjedjuju mir i napredak za čitav svoj narod.

Naravno, jedan od posebnih blagoslova su i djeca. Tako je i Svetolik primio miliost od Boga i dobio nasljednika. Što se vidi kroz uvodni stih “Rađao je i sinove i kčeri . To je Gospod obećao i Davidu (a zašto ne i svakom drugom budučem pravedniku ) da mu neće nestati nasljednika, sve dok budu vjerni Gospodu. Ovo je važno istaći, jer često djeluju kao se ova mogućnost dobijanja nasljednika podrazumjeva. Gospod je vjeran prema vjernima i milosrdan prema milosrdnima, i to obećanje oji na hiljade koljena, kao što se sa druge strane oholima suprostavlja i ostavlja ih besplodne.

Posebno je interesantno u jednom simboličkom smislu primjetiti značenje ovog drugog po redu kralja u lozi Svevladovića. To ima znači “Sveti lik” . Zar nije logično da poslije “Svetog djeteta (Svetopelek)” koji označava nanovo rodjenog hrišćanina, novog stvorenja koji se pominje u Poslanici Rimljanima od 6. do 8 glave, sljedeće faza da u rastu izgradnja karaktera tj. svetog lika u nama. Upravo to je volja Božija , da izgradi i obnovi u svakom svom djetetu svoj lik, na čiju smo sliku stvoreni. Da budemo kao što kaže Jovan bogoslov u svojoj poslanici “ Njemu slični (Hristu) kada se pojavi”. “Sveti lik” je karakter koji Gospod želi da stvori u svakom hriščanu, kao što u prirodnom svijetu članovi porodice liče jedan na drugoga, tako i u Nebeskoj porodici Bog čini da u svima nama stvroi i obnovi lik Hristov .jer smo stvoreni na sliku Njegovu. Mi smo sa svrhom nanovo rodjeni (značenje imena Svetopelek) i spašeni, ne da odmah idemo u nebo i živimo vječni život, već da izgradimo svoj karakter i da budemo na blagsolov i spasenje drugima koji još nijesu uspoznali Oca. Otićićemo i korak dalje u ovoj simbolici imena tri slovenska patrijarha Svetopelek, Svetolik i Vladislav (poput Avrama, Isaka i Jakova) da nanovo rodjeni hrišćani koji izgrade čvrst i svet karakter takvima će se dati da vladaju u slavi (Vladislav) kao sada na zemlji tako i u hiljadugodišnjem carstvu koje će Hrist uspostaviti. Gospod je Vladar, kao i što su Svetopelek, Svetolik i Vladislav mali vladari, jer sinovi kralja su takodje kraljevići, djeca Nebeskog vladara su vladaoci od prvog Adama do onog posljednjeg Adama (Hrista Isusa) koji imaju vlast nad zmijama i škorpijama i svakom demonskom silom, jer je volja Božija da njegova djeca svojim duhovnim autoritetom,stvore mir i blagostanje u zoni svog autoriteta i odgovornosti.

Svetolik je slijedio stope svoga oca i zavrijedio je svoje ime ,a njegova vladavina postade Hristoslika. To nas dovodi i do jednog suštinskog i filozofskog pitanja možda i cijele ove biblijska simbolike Ljetopisa, da je stvaranje slobodne i svete ličnosti čivjeka temelj hrišćanstva i Božijeg stvaranja i spasenja. Čovekovo sveto lice je vrh kosmičkog toka, njegov najveći plod, ali ono ne može da bude jedino plod kosmičkih sila, ono pretpostavlja delovanje duhovnih sila tj Hristovog duha u nama, koje umnogome nadmašuju uticaj ćivne sredine ili nekih prirodnih sila. Obnova, rehabilitacija naše ličnosti, vraćanje osjećanja Bogom-dane vriednosti i zauzimanje određenog mjesta u životu da na njemu funkcionišemo u darovima koji su nam dati, jeste proces. Mnogi kroz molitvu dožive trenutno oslobođenje od ove unutrašnje strepnje, ali jaz između stvarnog stanja i onoga za čim težimo i čeznemo, nije instant događa, već dugotrajan proces sazijrevanja.
Božija obnova naše ličnosti uključuje i slobodu od ove unutrašnje strijepnje i žalosti. Ne samo da smo oslobođeni od promašaja u prošlosti, nego u slobodi možemo ići u budućnost. Čovjeku, kao Božijem stvorenju, je ovo namenjeno. To je sloboda za koju nas je Bog stvorio i u kojoj želi da živimo. "Ako vas dakle Sin oslobodi, bićete u istini slobodni." Isus je slomio silu grijeha i svakog drugog ropstva koje je posledica greha. Vratiti se Bogu je povratak životu prave slobode. Postojanje ličnosti predstavlja slobodu, tajna slobode je tajna ličnosti. A ova sloboda nije sloboda volje u užem smislu, nije sloboda izbora kaoja predstavlja racionalizaciju. Dostojanstvo čoveka je ličnost u njemu i samo ličnost ima ljudsko dostojanstvo, koje predstavlja oslobođenje od ropstva, oslobođenje od ropskog shvatanja religioznog života i odnosa između čoveka i Boga...
Jer Ličnost čovjeka je kako kaže Berdjajev “apsolutno egzistencijalno središte. Ličnost je subjekt, a ne objekt među objektima, ona je ukorenjena u unutrašnjem planu postojanja, u duhovnom svetu, u svetu slobode. Svaka druga objektivizacija je bez-ličnost, izbačenost čovjeka u detemisnisani svet. Ličnost nije biološka kategorija ili psihološka kategorija, već je etička i duhovna po svom karakteru, i ona nikako ne može biti poistovijećena sa dušom. Ličnost je cjelovit lik čoveka u koujem duhovno načelo u Hristu ovladava svim duševnim i tjelesnim moćima čovjekovim. Zato se jedinstvo ličnosti stvara isključivo Duhom kroz kojeg Hrist čini sve u svima.