петак, 13. јун 2014.

KRALJEVSKO MIROPOMAZANJE

Glava IX “Dvanaestog dana, pošto je završen sabor, rukom vikara Honorija i kardinala i episkopa kralj je krunisan, i to je krunisan po obredu rimskih kraljeva, i načinjeno je veliko veselje u narodu i u cijelom njegovom kraljevstvu. “

..a ostala četiri dana bilo je govora o kraljevoj moći, o vojvodama, o kneževima i satnicima i o položaju kralja…..Uveo je mnoge zakone i dobre običaje, a ko želi da ih upozna neka čita knjigu o slovenima, koja se zove "Metodijus", tamo će otkriti kakva je sve dobra uveo ovaj veoma dobri kralj. "

Sastavni dio ceremonije krunisanja od strane vikara po rimskom obredu je podrazumijevao je praksu miropomazanja vladara. To miropomazanje je predstavljao samostalni čin obavljanja svete tajne, kao rituala inicijacije kojom podanik/laik prima višnju harizmu i
transformiše se u legitimnog suverena. Po svojoj suštini, miropomazanje je neuporedivo značajnije od čina krunisanja, jer predstavlja ciljno ponavljanje jedne svete tajne koja je po definiciji jedinstvena i neponovljiva. Miropomazanik putem ove Svete tajne prima blagodat Svetog Duha, pa otuda i formula koju izgovara jerej koji obavlja hrišcansko miropomazanje: „Pečat dara Duha Svetoga“. Otuda i potreba za ponovljenim ritualom, jer iz cjelokupnog Ljetopisa proizlazi da je Konstantin zatekao Svetopeleka na kraljevskoj poziciji ali je nakon njegovog obraćenja i cijelog ovog duboko vaznog Hriscanskog sabora koji je organizovao državu na Hristovim principima, bilo potrebno sprovesti i poseban ritual  miropomazanja i krunisanja od strane crkvenih velikodostojnika po posebnom ritualu. Jer vladar koji se kruniše mijenja svoju ljudsku prirodu, i preuzima blagodat kao nova ličnost u već krštenom tijelu. Sv. Kirilo Jerusalimski tumačio svetinju svetog mira na ovaj način: „Ne treba da smatraš ono ulje kao obično miro; jer kao što hleb evharistije posle prizivanja sv. Duha nije više običan hleb no tijelo Hristovo, tako i ovo sv. miro posle epikleze nije više jednostavno ili kao što bi se moglo kazati obično, no je blagodat Hristova i daje prisustvom božanstva Hristova sv. Duha“. Međutim miropomazanje careva i kraljeva na dan krunisanja koje je opisanu u Ljetpisu je viši stepen davanja darova sv. Duha potrebnih za ovaj visok položaj i službu, jer u simboličkom smislu pomazivanje careva je viši stepen te tajne pomazanja, jer je ovo pomazanje duha koji silazi na glavu cijelog naroda.

Na ovom mjestu u Ljetopisu pominje se Metodijus, koji po nekima znači predstavlja žitije Metodija i njegove svete knjige koje je preveo sa starogrčkog (Novi zavjet, Psaltir i ostali). Vežina pak smatra da je Metodijus Prvi slovenski nomokanon koji sastavio je Metodije (oko 868. godine). To bi bio Liber Sclavorum qui dicitur Methodius, pomenut u Kraljevstvu Slovena. Svoje ime zakonik je nosio po slovenskom prosvetitelju Metodiju, koji je bio njegov sastavljač. Sastojao se od Metodijevog prevoda Nomokanona Jovana Sholastika oko 550. i iz Zakona sudnji ljudem (slovenska prerada Ekloge). Ekloga je zbor zakona iz vizantijskog zbornika iz 740. godine, donijet za vreme careva Lava III i Konstantina V. To je skraćena verzija Justinijanovog zbornika. Metodijev nomokanon (kako je bio nazvan ovaj zakonik) je verovatno izrađen pred Metodijev polazak u Donju Panoniju, kod kneza Kocelja i njegovih Slovenaca (869—870. i 873—874) i bio je namenjen svim Slovenima.


Sve vladarska pomazanja kod hrišćana zasnivaju se na starozavetnim primjerima, prije svega na miropomazanju Saulovom i Davidova, opisanu 2. Samuilovoj (2. Knj. o carevima), 2:4 i u 1. Samuilo (1. Knj. o carevima),10:1. Posebno je slikovito pomazanje Solomonovom od strane proroka Natana i prvosveštenika Sadoka, kao i na stihovima iz Psalma 23: 5-6 : "Postavio si preda mnom trpezu na vidiku neprijateljima mojim, namazao si uljem glavu moju, i čaša je moja prepuna. / Da! Dobrota i milost tvoja pratiće me u sve dane života moga, i ja ću prebivati u domu Gospodnjem zadugo i stihovima iz Psalam 133: 2, : Kao dobro ulje na glavi, koje se stače na bradu, bradu Aronovu, koje se stače na skut od haljine njegove, kao rosa na Ermonu, koja silazi na gore Sionske. Jer onde daje Gospod blagoslov i život do veka."

Još su u starozavetnoj crkvi carevi, nakon svečanog stupanja na presto, pomazivani od prvosveštenika i, po Svetom Pismu, bili nazivani pomazanicima Božijim. Car se zavetovao Bogu da će vladati po Njegovima zakonima, a narod caru – da će biti vijeran i poslušan Bogu i Caru. Tu svešteno-carsko-kraljevsku vlast naročito je dobila svoju punu afirmaciju i nju ne osvetlio i na najviši stepen uzvisio Gospod naš Isus Hristos, Car neba i zemlje, Koji u samoj Svojoj “carskoj službi” otkriva svoje kraljevstvo kao vaistinu Bogom ustanovljenu. Samo Ime Isus Hristos jeste Spasitelj Pomazanik, i mada su ondašnjim jevrejskim narodom jedan duži period upravljale sudije, Mesija nije uzeo tu formu vladanja (što ne treba miješati sa Sudijom kao Bogom), već
carsku. I Stari a posebno Novi zavjet ukazuju na Hristovu aristokratsku krvnu vezu sa carom Davidom, a Njegovu carsku službu potvrđuje i Njegov “carski” ulazak u Jerusalim na magaretu, koji je prorok Zaharija u dalekoj prošlosti predskazao, a koji mi liturgički proslavljamo sedam dana pred Pashu Gospodnju.

Hrišćanska Crkva je od starozavetne nasledila mističko značenje Monarhije i mistički smisao miropomazanja i krunisanja Vladara. U Kraljevstvu Slovena po našem Ljetopiscu se čin stupanja na carski prijesto vršio svečano i pobožno, Gospodara na prijesto uvodi Crkva sto se polije praznuje i izaziva opštu narodnu radost bogosluženjem, molitvama i poukama. Ovako narodnom molitvom i saborom svečano stupanja kralja na presto, Crkva (živo učestvujući i radujući se krunisanju i blagodatnom miropomazanju njegovom) priziva Božju pomoć, tajinstveno osvećuje i s narodom sjedinjava ga i blagosilja,
potvrđuje i svojim vjernima predstavlja kao Božjeg miropomazanika pečatom dara Duha Svetog na njegovo visoko carsko služenje Crkvi i Otadžbini. Na ovoj tradiciji je nastala teorija o simfoniji (saglasju) države i Crkve, koja je bila ozakonjena Šestom novelom cara Justinijana, koja je bila zapisana (kako se vjeruje) u Metodisu koji se pominje u Ljetopisu. U njoj se kaže: “Najveći darovi Božiji među ljudima, dati Čovekoljubljem odozgo, jesu: sveštenstvo i ćesarstvo; prvo da služi i onome što je Božansko, a drugo, da upravlja i da se stara o onome što je narodno. A oba, ishodeći iz jednog
istog načela, ukrašavaju ljudski život; jer carevima ne može biti ništa tako važno kao čast sveštenika koji se i za njih sami uvek mole Bogu. Ako su, dakle, prvi u svemu neporočni, i ako pred Bogom budu imali smelost, a drugi pravilno i kako dolikuje počnu ukrašavati predate im gradove i one koji su pod njima, postaće nekakav prijatan sklad sve ono što ljudskom životu daruje dobro.

Naravno ovo pomazivanjr ima i svoj novozavetni kontekst koji se u velikoj meri oslanja na 2. poslanicu Korinćanima sv. apostola Pavla "A Bog je onaj koji nas utvrđuje s vama u Hristu, i koji nas pomaza. / Koji nas i zapečati, i dade zalog Duha u srca naša. (1:21,22)."

Upravo u ovom pomazanju se navjestava mesijanski karakter svake vlasti dok Hrist opet ne dodje i ne uspostavi svoje hiljadugodišnje carstvo. Ono potvrdjuje razumkjevanje Hronicara i svijest o nastanka Kraljevstva Slovena kroz hriscansko (zapadno) sagledavanje istorije, koji se razlikuje o clekoulne grčke filozofije koje ne razumije smisao istorije kroz mesijanski dinamički mit o iščekivanju drugog dolaska Hrista i njegovog carstva na zemlju. Platon i Aristotel i ostali grčki i paganski filozofi istoka gledaju na istoriju kao ciklično ponovaljanje, oni su tražili mir, harmoniju i radost bez promjene svijeta, ne zahtijevajući i storijsko kretanje u njemu, ne mareci za budućnost. Hrišćanski mesijanizam kod Dukljanina ima tu ispravnu hrišćanku svijest da Kraljevstvo Slovena da njegovo nastajanje i trajanje zahtjeva kretanje, promjene ali i da predstavlja nadu i eshatološki brigu za čovječanstvo u budućnosti, kojoj se okreće i obraća.
Zato je ova knjiga i profetska. Jer istorija može biti samo profetska, a ne naučna, jer se kroz obični zbir nekih činjenica ne da sagledati. Istorija ima smisla samo u slučaju ako se završava, ako nije beskonačna, utopljena u neki kosmički bezlični tok. Cjelokupna religiozna svijest paganstva je okrenuta prošlosti i urenjena u neki kosmos, pa je i cjelokupna njihova mitologija naturalistička, okrenuta unazad koja se suprostavlja ovom mesijanskom profetskom sagledavanju toka istorije. Hrišćanstvo u svojoj pojavnosti u
Ljetopisu je profetsko, okrenuto budućnosti i Carstvu Bozijem, jer svijet nije smo imanentan i ne dolazi samo iz prošlosti već ova stvarnost koju Ljetopisac saglrdava dolazi i iz budućnosti i ima transedentan smisao.
Hristos je upravo to propovijedao "približi se Carstvo Nebesko", navještavao je dolazak savršenog svijeta i novog života. To je pravi smisao miropomazanja. Prvi hriašćani su živjeli u eshatoloskoj atmosferi i neprestano očekivali drugi dolazak Hrista. Dio te atmosfere vidimo i na Duvanjskom saboru.. Medjutim kako j vrijeme prolazilo pojavljuje se jaka organizacija Crkve, ona "zamjenjuje" to Carstvo Nebesko... Istorija hriacanstva sve vise gubi ovaj profetski i eshatološki karakter a potprima analizu sakramentalno-svestenickog duha i djelovanja...zato toliko nerzumijevnje i nepovjerenje prema Ljetopisu..
Zašto je Svetopelek dobar kralj i zašto su njegovi zakoni označeni kao dobri. Pa kao prvo zato što su po volji Božijoj, a drugo zato što su dobri za narod, za hrišćane. Ličnost i dostojanstvo čovjeka mora da postane smisao svih zakona koji se donose, centar našeg društvenog „sazvježđa“. Država i crkva nemaju smisao van ove misije – izgraditi slobodnu i kreativnu ličnost građanina. Hrišćani sa drugima treba da izgrađuju državu za čovjeka i u službi čovjeka, da stalno svjedoče kako je vlast moć služenja drugima a ne moć vladanja nad drugima. Biti hrišćanin ne znači biti branitelj određenih dogmi i postojećeg poretka, već biti u mogućnosti igranja aktivne i ključne uloge u transformaciji slobodnog društva. A pitanje volje za napredak i reformu društva ne stanuje u nekim „pravnim licima“ kao što je država i crkva koja se navodno registruje po zakona, već isključivo u (ne)običnim i promijenjenim ljudima kao što je to Svetopelek i mnogi njegovi činovnici i kraljevski službenici. Motivacija za reforme u zakonodavstvu ne proizilazi samo iz nekih kratkoročnih državnih interesa i popularizma, već proizilazi iz duboke eshatološke nade za našu zemlju. Zato, trenutni društveno-politički kontekst ne smijemo odvajati od njegove eshatološke dimenzije, zato je i napisan Ljetopis sveštenika dukljanskog. Mada naravno ta dimenzija države i crkve koja transformiše ljude i svijet ne smije biti lišena nade i u bolje danas, pa će nas samim tim ona podstaknuti na akciju, kako bismo postojeći svijet učinili boljim.