субота, 14. јун 2014.

CARSKO SVEŠTENSTVO

Glava IX "Poslije toga zapovijedio je kralj da se posvete arhiepiskopi, jedan u Splitu, a drugi u Duklji; isto tako su posvećeni mnogi episkopi... "


Istorijski kontekst
Upravo na ovom mjestu čitamo prvi put o crkvi u Dulji. Zato je važno nešto više kažemo o Duklji. Duklja je prva crnogorska država, odnosno država dukljanskih Slovena koja je nastala je na teritoriji na kojoj su u davna vremena živjela ilirska plemena, zatim formirane rimske provincije Gornja Dalmacija, Dioklija i Prevalitana (Prevalis), na koju se naslanja i čije teritorije, tradiciju i kulturu baštini današnja država Crna Gora. Slovenska plemena naseljavaju teritorije bivših rimskih provincija tokom VI i VII vijeka, a imena Dukljani, Travunjani i Zahumljani su dobila po teritorijama koje su naselili.

Za dukljanski period crnogorske istorije osnovni izvor je djelo Konstantina Porfirogenita, ali i domaći izvori medju kojima je najvažniji Ljetopis o kojem pišemo. Dolazak Slovena bio je nesumnjivo važan događaj u istoriji Balkana, isto tako kao što je važna njihova pojava na prostoru Prevalitane, bolje reći od presudnog značaja za dalji istorijski razvoj ovog područja. Slovenska plemena su, kako izgleda u etapama naseljavala prostore provincije Prevalis, da bi se definitivno stabilizovala tridesetih godina VII vijeka. Barski ljetopisac je naveo formiranje jednog moćnog i velikog slovenskog kraljevstva na čijem je čelu bila dinastija Svevladovića. Razložno je međutim shvatanje o počecima državnog uređenja uporedo s prerastanjem sistema plemenske vlasti pojedinih sklavinija u sistem kneževina.

Pripadnost slovenstvu očuvala se u viševjekovnom životu dukljanskih Slovena, tako da dukljanski kraljevi sebe nazivaju Slovenima, kako ih oslovljavaju i rimske pape u međusobnoj komunikaciji. Mihailo je "kralj Slovena" (1078), Bodin "najslavniji kralj Slovena" (1089), a "Petar arhiepiskop dukljanske stolice". U vizantijskoj terminologiji veće slovenske plemenske zajednice nazivane su sklavinijama /sklavinija Duklja/.

Približno jednako udaljeni od hrišćanskih centara, svoj put prema pokrštavanju dukljanski Sloveni nalaze u kulturnom bogatstvu Rima i Konstantinopolja. Težeći ka nezavisnosti zemlje koju su naselili oni sve vrijeme vješto levitiraju između ovih centara. Otuda još od srednjeg vijeka do danas nalazimo u Crnoj Gori sintezu između latinskog, vizantijskog i slovenskog u umjetnosti, graditeljstvu, književno-bogoslužbenom jeziku, religiji, kulturi i literaturi. I ne samo to: još od 395. godine, vremena kada car Teodosije Veliki podijelio Rimsko carstvo na Istočno i Zapadno preko dukljanske zemlje su se prelamale mnoge važne granice.

Pod pojmom Duklja takodje se podrazumijevao stari grad na sastavcima tri rijeke blizu Podgorice (Morača, Zeta, Širalija), koji je dugo vremena bio prijestonica dukljanske države i sjedište arhiepiskopije, dok ga nijesu razorili razni okupatori i prirodne nepogode.


Biblijska refleksija:
Neposredna svedočanstva Pisma o posvećenju sveštenika i svešteničkom služenju članova Crkve su malobrojna, ali do te mjere konkretna da ne zahtjevaju nikakva posebna tumačenja. U svojoj poslanici apostol Petar obraća se svim hrišćanima: “I vi sami kao živo kamenje zidajte se u dom duhovni, sveštenstvo sveto, da biste prinosili žrtve duhovne, blagoprijatne Bogu, kroz Isusa Hrista... Vi ste rod izabrani, carsko sveštenstvo, narod sveti, narod zadobijen, da objavite vrline Onoga Koji vas dozva iz tame na čudesnu svetlost Svoju; koji nekad ne bejaste narod, a sada ste narod Božiji; koji ne bejaste pomilovani, a sada ste pomilovani” (1. Petr. 2, 5, 9, 10).
U Apokalipsi(Otkrovenju) čitamo: I učinio si ih Bogu našemu carevima i sveštenicima i carovaće na zemlji“ i “biće sveštenici Bogu i Hristu, i carovaće s Njim hiljadu godina”. Izrael je izabrani narod Božiji: “Ti si narod svet Gospodu Bogu svojemu, i tebe izabra Gospod da si Mu narod osobit između svih naroda na zemlji” (5. Mojs. 14, 2), klome je Bog obećao: “A sada ako dobro uzaslušate glas Moj i uščuvate zavet Moj, bićete Moje blago mimo sve narode, premda je Moja sva zemlja. I bićete Mi carstvo svešteničko i narod svet” (2. Mojs. 19, 5-6). U Novom Zavetu takav rod i narod, što ga je Gospod izabrao i sazdao za Sebe, postali su hrišćani, koji ranije uopšte nisu bili narod, a u Crkvi su postali narod Božiji. Crkva je narod Božiji, i svaki vijerni koji je njen član pripada tome narodu, i o naglašavam svaki hrišćanin je laik. Etnički princip, po kome je nekada bio izabran stari Izrailj, zamijenjen je principom pripadnosti Crkvi, u kojoj je etnički princip prevaziđen: “Nema više Judeja ni Jelina, nema više roba ni slobodnoga, nema više muškog ni ženskog, jer ste vi svi jedan (čovek) u Hristu Isusu” (Gal. 3, 28). I zato se može reći, da ne možeš biti u Crkvi a ne biti član naroda Božijeg i ne biti laik,. Ili bolje reći , svako ko je u Crkvi jeste laik, a svi zajedno su narod Božiji, i svako je prizvan da, kao sveštenik Bogu, Njemu prinosi duhovne žrtve kroz Isusa Hrista.
To posredno vidimo u Ljetopisu, da se nijesu tražili drugi „posebni uslovi“ za postavljanje episkopa i sveštenika osim onih koje poznaje Sveto pismo. Nema „monaha“ ili bilo kojeg drugog „reda“ medju hrišćanima koji su se rukopoložili za episkope i prezvitere, a kako vidimo bilo ih je mnogo koji su bili tada rukopoloženi. Toga nije bilo ni u prvoj crkvi a nije bilo ni tada. Starješine koje su nadgledale crkvu birao je apostol između odraslih muškaraca u zajednici. Pavle je Timoteju dao jasna uputstva kako da odabere nadglednike. On piše:
"Nadglednik, dakle, treba da je neporočan, jedne žene muž, trezven, razborit, pristojan, gostoljubiv, kadar poučiti, ne pijanac, ne ubojica, nego blag ne naklonjen svadi, ne srebroljubac, koji dobro upravlja svojim domom i ima poslušnu decu sa svakom čestitošću; jer ko ne zna da upravlja svojim domom kako će se starati za Crkvu Božiju? - Ne novoobraćeni, da se ne naduje i padne pod đavolsku osudu. A treba da ima i dobro svedočanstvo od onih koji su van Crkve, da ne bi pao u pogrdu i zamku đavolju." (1. Tim. 3:2-7)
Da koincedencija bude potpuna i da ono što pišem ima duboko teološko utemeljenje, svjedoči i istorija koja nam kaže da je upravo u to vrijeme dok su u Ćirilo i Metodije pohodili Kraljevstvo slovena, nakon pogibije cara Mihaila na mjesto konstantinopoljskog patrijarha došao Fotije i to gotovo na silu i kao potpuni laik iliti „svetovnjak“ kako danas pogrdno to neki kažu. Upravo ovaj laik je postao jedan od načuvenijih i najuticajnih vizantijaca i carigradskih patrijarha, koji je proglašen za sveca. Citiraću dio Fotijeveg, zaista predivnog i ljubaznog, pisma tadašnjem papi Nikoli koji mu spočitavaše što je prihvatio da ga „na silu“ kao svetovnjaka postave na najvišu poziciju u crkvi. Ovo pismo govori dvije stvari: da je Fotije sa pravom bio postavljen za arhijerejea jer je po mudrosti, posvećenju zaista bio pravi poglavar i postao „ocem pravoslavlja“ i drugo da je utemeljeno ovo naučavanje o laičkoj crkvi:
„A sta da radim sada budući doveden na silu? Nekada moram da budem strog i prema prijteljima, na srodnike da i ne gledam, oštar i težak onima koji grese. A sve to izaziva zavist i mrznju kod njih. Sta sam mogao da ucinim? Ma koliko da sam izbjegavao ovaj izbor, i odbijao da primim rukopoloženje, i plakao ne prihvatajući starješinstvo, — ipak svim tim nije se moglo izbeci ono sto je bilo predodredjeno. Ti pises da nisam trebao dopustiti tu ne-pravdu i nasilje nad sobom. Ali to treba da kazes onima koji mi to ucinise. Sto pak velis da su kanoni time prekrseni sto sam od laika brzo dosao do stepena episkopa, mi se pitamo koji su to kanoni koje smo prestupili? Jer Crkva Carigradska nije do danas primila ni jedan takav kanon, te prema tome pravila koja ne postoje ne mogu ni biti narusena. Ako bi pak zbog toga trebalo mene zbaciti s prestola, onda su u opasnosti da budu zbaceni i sveti i blazeni oci nasi, patrijarsi Nikifor i Tarasije, jer su i oni kao laici izabrani za arhijereje. Medjutim oni su najsvetliji svetilnici nasem pokolenju i sjajni propovednici prave vere i blagocesca, koji recju i zivotom odrzase Istinu. Zar i za njih, zvezde sjajne jos u svetovnom zivotu, da kazemo da su nekanonski i protivno crkvenom poretku izabrani? Ne dao Bog da tako nesto za njih recem, jer oni behu strogi cuvari kanona i pravila, pobornici prave vere i sudije bezbozne jeresi. A i medju Latinima bese takvih arhijereja, koji od laika bise uzvedeni na stepen episkopa, kao, na primer Sveti Amvrosije(26), ukras svih Latina. A takav bese i Sveti Nektarije, kome ceo Vaseljenski Sabor potvrdi izbor u cin episkopa, iako on bese jos laik(27). Zar ne bi u tom slucaju trebalo, po tebi, osuditi i ceo taj Sabor zbog toga? Sta vise, oba ova svetitelja ne samo sto pred izbor jos behu laici, nego ne behu do tada jos ni krsteni, te se sa krstenjem zajedno udostojise i arhijerejske blagodati.“
Pavle je Titu dao slična uputstva o tome kako da odabere starešine koje bi nadgledale crkvu (Tit 1:5-9). Samo su ljudi sa dokazanim hrišćanskim karakterom mogli biti izabrani da služe kao nadglednici. Primijetimo da su izabrane i postavljene starešine nazivane i nadglednicima. Kao grupa, oni su činili prezviterijum (tj. starešinstvo). Osnovne odgovornosti starešina crkve bile su da zaštite stado od lažnih nauka i da zajednicu poučavaju šta je istina (Dela 20:28-30; 1. Tim. 5:17).
Petar je pisao: "Starješine među vama molim ja, ... napasajte stado Božije koje je kod vas i nadgledajte ga ne prisilno, nego dragovoljno, kako Bog hoće, ne iz želje za sramnim dobitkom, nego u predanosti, i ne kao gospodari nad onima koji su vam dodeljeni, nego budite primer stadu." (1. Pet. 5:1-3)
U starozavjetnom judaizmu je postojalo posebno sveštenstvo, zatvoreno i nedostupno narodu; postojala je granica koja je jedanput za svagda odvajala sveštenstvo od naroda, postojao je pokrov koji je skrivao svetinju od naroda. Pojavom vaskrslog Hrista pokrov je skinut sa svetinje – “i gle, zavesa hrama razdre se na dvoje, od gornjega kraja do donjega” (Mt. 27, 51), granica je pređena, jaz je premošćen, i sav narod, novi Izrailj, uveden je u svetinju “krvlju Isusovom, putem novim i živim, koji nam je On otvorio zavesom, to jest telom Svojim...” (Jevr. 10, 19-20). Ovim ulaženjem u “hram tela Hristovog” (Jn. 2, 21) novozavjetni narod postao je carsko sveštenstvo. U Starom Zavetu služenje u hramu bilo je dostupno isključivo levitskom sveštenstvu, dok u Novom Zavetu služenje u Crkvi, kao živoj i nerukotvorenoj Skiniji, obuhvata sve članove Crkve. Novozavetni narod sačinjen je od careva i sveštenika: on je sav svet. Shodno tome, svaki član Crkve prizvan je na život, na djelanje, na aktivnost, na služenje u Crkvi, jer je Duh načelo življenja i aktivnosti u Crkvi. “On nas i učini sposobnim da budemo služitelji Novoga Zaveta, ne slova nego Duha; jer slovo ubija, a Duh oživljuje” (2. Kor. 3, 6). Svako se postavlja na službu carskog sveštenstva, s tim što svi zajedno služe kao sveštenici Bogu i Ocu, budući da sveštenstvo postoji jedino u Crkvi. Starozavetno sveštenstvo postalo je opšta služba i levitsko sveštenstvo postalo je služba laika, jer je Crkva narod Božiji. Pa i čitavo rano hrišćanstvo bilo je laički pokret. Pošto je poticao iz loze Davidove, Hristos nije pripadao koljenu Levijevom. Takodje, apostoli nijesu imali nikakav poseban odnos prema Jerusalimskom hramu, budući da ni oni nisu pripadali levitskom sveštenstvu. Službu u hramu nisu posijedovali ni prvi hrišćani. Zato oni nijesu ni mogli obnoviti levitsko sveštenstvo u svojoj sredini. Ako je kasnije među njima i bilo sveštenika (Dap. 6, 7), njihovo učestvovanje u životu Jerusalimske crkve nije moglo izmeniti laički karakter ranog hrišćanstva. Poznato nam je da su u sinagogalnom životu učestvovali sveštenici, ali oni u njemu nisu imali rukovodeći značaj. Za judejsku svest sveštenstvo je na najtešnji način bilo vezano za hram, i bez hrama nije moglo ni postojati.
Zato, ukoliko se već pojavilo učenje o carskom sveštenstvu, ono je i za prvobitnu hrišćansku svest moralo da se asocira sa hramom. Medjutim, taj hram nije mogao biti jerusalimski hram - ni dok je još postojao (do 70 g.n.e), a koliko prije onda kada je srušen. Zato autor Poslanice Jevrejima razvija svoje učenje o Hristovom prvosvešteničkom služenju i ne koncipira po modelu levitskog prvosveštenstva, već po “činu Melhisedekovom” (5, 10), činu sveštenika Boga Višnjega koji je bio bez oca, bez majke i bez rodoslova (7, 1-3). I svetinja, i skinija u koju je ušao Hristos nisu bili stvoreni ljudskom, nego Božijom rukom (8,2). Umjesto rukotvorenog hrama hrišćani imaju nerukotvoreni, umesto krvavih žrtava – duhovne žrtve. Crkva je “dom duhovni”, odnosno hram čije živo kamenje krštenjem postaju hrišćani (1. Petr. 2, 5). Kao živo kamenje duhovnog hrama, oni imaju udjela u prvosvešteničkom služenju Hristovom. “Imajući, dakle, slobodu za ulazak u Svetinju Krvlju Isusovom, putem novim i živim, koji nam je On otvorio zavesom, to jest telom Svojim, i Sveštenika velikoga nad domom Božijim, pristupajmo istinitim srcem...” (Jevr. 10, 19-20).
Zbog toga SVI vijerni, a ne deo njih mogu ulaziti u „svetinju“ (poseban dio hrama u koju su nekad samo sveštenici imali pravo ući). Ideja carskog sveštenstva članova Crkve proizilazi iz učenja o Crkvi. “Prezvitere koji su među vama molim, ja koji sam saprezviter i svedok Hristovih stradanja... čuvajte stado Božije, koje vam je povjereno... ne kao da gospodarite nasledstvom Božijim; nego budite ugled stadu” (1. Petr. 5, 1-3). U svakoj lokalnoj crkvi Duh Sveti postavio je prezvitere (ili episkope) da napasaju stado Božije (Dap. 20, 28). Božije stado koje napasaju prezviteri predstavlja njihovo nasljedstvo što su ga zadobili od Boga. Narod Božiji je jedan, jedno je stado Božije, ne postoji nešto posebno što se zove „kler“, jer se Novom Zavjetu ispunilo starozavetno proroštvo: sav narod, a ne samo jedan njegov deo, služi u ime Gospodnje. Sav novozavetni narod jeste kler Božiji, i svaki njegov član je klerik. Kao što prilikom podjele obećane zemlje koljeno Levijevo nije zadobilo svoj posjed, tako i članovi Crkve nemaju postojana grada na zemlji, nego traže onaj koji će doći (Jevr. 13, 14). Pošto je njihov udeo služenje Bogu, hrišćani su privoljeni Njemu i Njemu jedinome pripadaju. U Starom Zavetu leviti su bili udeo Boga na zemlji i Njegovo nasleđe – “oni su Meni dani između sinova Izrailjevih” (4. Mojs. 8, 15) , - a u Novom Zavetu sav narod Božiji dat je Bogu. “Vi ste Hristovi, a Hristos Božiji” (1. Kor. 3, 23).
Iako apostolska rana crkva nije poznavala podelu na klerike i laike u našem današnjem smislu. Ako pravilno čitamo vidimo i da je Konstantin bio laik za sve vrijeme apostolskog djelovanja u Kraljestvu slovena. Jer i Ljetopis i istorija nam kaže da je zaredjen tek kasnije kad je otišao u Rim. A šta je bio do tada? Pa bio je istinski apostol i hrišćainin pun sile duha Svetoga. Ali ne bi bilo ispravno iz svih ovih konstatacija izvoditi zaključak da se služenje u Crkvi svodilo na svima zajedničko laičko i svešteničko služenje. Ono je bilo služenje Crkve ljudima, a ne samo služenjue U crkvi. I to služenje je kroz raznovrsnost službi “I On dade jedne kao apostole, a druge kao proroke, jedne kao jevanđeliste, a druge kao pastire i učitelje, za usavršavanje svetih u djelu služenja, za sazidanje tijela Hristova” (Efes. 4, 11-12). Raznovrsnost službi proističe iz organske prirode Crkve. U njoj svaki član zauzima određeni, samo njemu svojstven položaj i mesto. “Bog postavi udove u tijelu, svaki pojedini od njih kako htede” (1. Kor. 12, 18). Zbog toga sveopšte služenje u Crkvi pretpostavlja različitost službi, a različitosti službi ne može biti bez sveopšteg služenja. Raznovrsnost službi ne remeti jedinstvo prirode članova Crkve. Njihovo ontološko jedinstvo među sobom proizilazi iz njihovog jedinstva “u Hristu”. Po prirodi svojoj svi su članovi jednaki, jer svi poseduju jedan isti Duh i zato po svojoj prirodi niko ne može postavljati sebe iznad drugih u Crkvi, a utoliko prije iznad Crkve, niti može imati pretenzija da na poseban način izražava Crkvu. Ni apostoli, ni proroci, ni učitelji ne čine Crkvu sami po sebi, bilo svi zajedno, bilo svaki pojedinačno. I jedni, i drugi, i treći samo su članovi Crkve, a ne cjelina Crkve, i otuda ne mogu postojati bez ostalih članova.
Ljudima nije dato da utvrde mjeru blagodati, koju Bog ne daje na mjeru, ali svako od nas zna da ta mjera nije jednaka. U Svetima ona dostiže veoma visok stupanj, a u drugima samo slabašno treperi, premda se nikada ne gasi. Blagodat nije stupnjevita, i otuda se ne može govoriti o višim i nižim stupnjevima blagodati, kao što to čini današnja „školska“ crkvena teologija. To bi značilo dijeliti ono što Sam Bog ne deli i umanjivati djelo Hristovo, kroz Koga smo svi mi primili »blagodat na blagodat«. Svi darovi imaju istovjetnu pnevmatičku osnovu. Niko u Crkvi ne može po prirodi svojoj biti iznad drugog, premda može vršiti višu službu u odnosu na sve ostale, i niko ne može djelovati bez ili mimo drugih. Još je manje u Crkvi moguće postojanje službi koje ne bi zahtevale posjedovanje darova Duha. Gde je služenje, onde je Duh, a gde nema služenja, onde nema Duha i nema života.
A različitost službi nije ustanovila ni crkvena vlast, niti je to učinio deo klera ili nekog monaškog pokreta: različitost službi proističe iz prirode treće ipostasi svetog trojstva, od Boga Duha Svetoga i kroz Njega svostva Crkve koja postoji na zemlji kao živi i životni organizam.
Nažalost cijela istorija crkve nakon vanvremenskih apostola Ćirila i patrijarha Fotija (koji su zajedno službovali u diplomatiji Vizantije) koji su svoju službu započeli kao laici, počeće da prihvata njoj tuđa načela rimskog prava. Liturgijsko razlikovanje naroda, s jedne, i klera u uskom smislu, s druge strane, preraslo je u njihovo odjeljivanje, a ono će postepeno dovesti do pojave dva različita staleža ili stanja. Teološka misao obnavlja u Crkvi starozavetnu skiniju, koja je u Novom Zavetu zamenjena nerukotvorenom skinijom sa jednim i jedinstvenim Prvosveštenikom. Kao mač koji je definitivno rasjekao crkveno tijelo na dva dijela poslužilo je učenje o posvećenju. Ovde nije mesto za analiziranje pitanja na koji je način i iz kojih razloga ideja posvećenja prodrla u teološku misao. Kada se ta ideja pojavila u bogoslovskoj svijesti, kao “posvećeni” su se tretirali svi članovi Crkve, za razliku od onih koji ne pripadaju Crkvi. Kao inicijalna misterija posredstvom koje se vrši posvećenje tretirala se sveta tajna krštenja, miropomazanja i Evharistija, koja je uvodila u “sveštenu jerarhiju” sve one koji su primili svetu tajnu krštenja. U takvom obliku ideja posvećenja još nije dolazila u koliziju sa učenjem o carskom sveštenstvu naroda Božijeg, budući da se zadatak posvećenja sastojao u uvođenju u sveštenstvo, koje je u celini ostajalo “svešteni narod”. Ipak, učenje o posvećenju nije se moglo održati u ovakvom vidu, budući da ideja posvećenja ima svoju vlastitu logiku. Vizantijska misao došla je do zaključka da istinska misterija posvećenja nije krštenje, nego tajna postavljenja. Usled toga ispostavilo se da veliki deo “posvećenih” spada u red “neposvećenih”, pošto su primili samo svetu tajnu krštenja. U pređašnjem širokom krugu “posvećenih” našli su se svetovni ljudi, mirjani – βιωτικοί. je sužena, i iz nje su izdvojeni mirjani, a u toj kategoriji nisu ostali čak ni svi klirici, nego samo oni koji poseduju sveštenstvo. Razlika između njih nije u služenju niti u posebnom statusu, već zapravo se nalazi u različitosti njihove prirode. „Posvećenje“ mijenja prirodu onoga koji se posvećuje slično kao što krštenje menja prirodu onoga ko stupa u Crkvu. U dogmatskoj svesti pojavljuje se učenje o “drugom krštenju”. Kada je Tridentski koncil proklamovao nemogućnost laicizacije klirika, on je u zapadnoj teološkoj svesti utemeljio ontološku različitost između klera i laika. Istovremeno, ideja posvećenja dovela je ideju o carskom sveštenstvu u stanje anabioze. Mirjani, kao oni koji nisu posvećeni, daleki su od svetinje i ne mogu da joj pristupaju. Oni ne mogu obavljati svešteničko služenje, pošto ne poseduju posvećenje. Laik, kao član naroda Božijeg, posjeduje dostojanstvo carskog sveštenstva, dok ga „svetovnjak“ ne poseduje. U istorijskom procesu pokazaće se da se promjena ne odvija u tom smeru da “profanus” postaje “sacer”, već naprotiv, “sugrađani svetih i domaći Božiji”postaju “profani”.
Današnja školska teologija ne samo što je minimizirala učenje o carskom sveštenstvu naroda Božijeg, nego ga je i izložila sumnji. Riječ Božija pokazala se opasnom. U svakom slučaju, govoriti o njoj nije baš pristojno. Kada bi za ove naše sumnje i bojazni znali Kliment Rimski, Irinej Lionski, Justin Mučenik, Ipolit Rimski, Kliment Ale-ksandrijski, Origen, najzad, Jovan Zlatoust, blaženi Jeronim i čitava plejada drugih otaca Crkve, svi su izgledi da ne bi bili samo krajnje začuđeni, nego nas jednostavno ne bi razumeli. Oni bi odgovorili rečima Ipolita Rimskog: “omnes justi sacerdotalem habent ordinem”.
O čemu je riječ? Zašto se srpska školska teologija odvraća od učenja o carskom sveštenstvu i da nas je Hrist “učinio carevima i sveštenicima Bogu i Ocu Svome” – učini SVE nas, a ne samo pojedince koji sačinjavaju sveštenstvo u Crkvi. Ako su svi sveštenici, mogu li se samo pojedinci nazivati sveštenicima? I obrnuto: ako su sveštenici samo pojedinci, mogu li se svi nazivati sveštenicima? Donikejska crkva nije znala za ovakvu dilemu, i Crkva uopšte ne zna za nju, pošto sveštenstvo naroda Božijeg ne isključuje sveštenstvo crkvene jerarhije, već naprotiv, sveštenstvo crkvene jerarhije, kao što ćemo videti u daljem izlaganju, proizilazi iz carskog sveštenstva. Jedno ne može biti u koliziji sa drugim, pod uslovom da se posvećenje ne vezuje isključivo za sveštenstvo, kao što to čini današnja srpska školska teologija.
Ideja posvećenja proizvod je teološke spekulacije, a ne crkvenog predanja. Uprkos bogoslovskim naučavanjima, crkveni život i u sferi dogmata, i u tradiciji, i u svojoj liturgijskoj svijesti danas čuva autentično učenje o Crkvi i o narodu Božijem. U Evharistijskom sabranju pod predstojateljstvom episkopa Crkva ispoveda carsko sveštenstvo svojih članova i razlikovanje njihovog služenja – raznovrsnost blagodatnih darova, koje Sam Bog “dijeli svakome onako kako je Njemu ugodno”. “Gde je Crkva, onde je i Duh Sveti, i gde je Duh Sveti, onde je Crkva i punoća blagodati”. Negiranje carskog sveštenstva naroda Božijeg, u očiglednoj ili skrivenoj formi, jeste odbacivanje darova Duha. Današnja teologija, razume se, priznaje da mirjani zadobijaju darove Duha: oni ih primaju u svetoj tajni krštenja, miropomazanja, pokajanja i braka. Ipak, sfera delovanja Duha ograničava se isključivo na one kojima su „darovi predati kroz tajne“. Pa se postavljanje sve složenijih činova i stroge (gotovo vojničke) crkvene hijararhije u srpskoj pravoslovnoj crkvi u Crnoj Gori, i postavljanje odredjenih „dodatnih uslova“ za primanje u pojedina crkvena zvanja, stvara čvrsta odbrana i linija „fronta“ protiv sveštenstva Crnogorske pravoslavne crkve, ili neke druge denominacije poput katoličke ili protestanske, negirajući do kraja ikakvu mogućnost da se Duh Sveti može po slobodi spuštati na ljude i dodjeljivati darove službe prema sopstvenom nahodjenju. Kao da Darovi Duha postaju individualna "svojina" onih koji su ih zadobili samo u srpskoj pravoslovnoj crkvi. Ovde je jedna od onih tačaka u kojoj se teološka misao bogoslovijeu Beogradu korjenito razilazi sa učenjem prvobitne Crkve. Darovi Duha predaju se radi toga da bi bili djelatni i da bi služili na korist svima. Stoga se oni daju Crkvi, u Crkvi i za Crkvu. Oni imaju dinamičku prirodu, koja isključuje svako statično stanje i bilo kakave pravne okvire ili materijalna stanja i svijet objekata i elemenata. Oduzimanje laicima njihovog svešteničkog dostojanstva znači isto što i oduzimanje darova Duha kojima ih je Bog napojio u dan krštenja (1. Kor. 12, 13). Crkva uči da svi u Crkvi posjeduju punoću blagodati na korist sviju, ali ne uči da je svako od nas u određenom momentu svoga života zadobio darove Duha da bi ih čuvao u pasivnosti, kao talanat zakopan u zemlju. U Crkvi smo primili “blagodat na blagodat” radi življenja, delovanja i služenja. “Da imamo blagodat i njome da služimo ugodno Bogu sa poštovanjem i strahom, jer Bog naš je oganj koji spaljuje” (Jevr. 12, 28-29).