субота, 14. јун 2014.

DUKLJA KAO “SLOVENSKI JERUSALIM”


Glava IX “Ovaj veoma sveti kralj vladao je pored toga četrdeset godina i četiri mjeseca, i rodio je sinove, i kćeri, i umro je sedamnaestog dana mjeseca marta, a sahranjen je u crkvi Svete Marije u dukljanskom gradu sa počastima i sa velikim ispraćajem tada ga je sakupljeni narod plačući ožalio. A u istoj crkvi, u kojoj je sahranjen, izabrali su njegovog sina Svetolika, tu su ga arhiepiskop i episkop posvetili i krunisali. Od toga dana, najzad nastao je običaj da se u istoj crkvi biraju i zaređuju svi kraljevi te zemlje.”

Istorijski kontekst:
Ne postoje direktni istorijski dokazi koji bi negirali istinitost ove tvrdnje da je Svetopelek izabrao Dukljansku crkvu za jedno od svevišnjih duhovnih centara Kraljestvu Slovena i kao mjesto ,gde če se kanisati i sahranjivati kraljevi iz loze Svevladovića.Prosto je samo dilema da li je to baš obnovljen grad Duklja ili su u pitanju Martinička gradina i Doljanska crkva koja po svojoj osnovi i veličini i vremenu obnove odgovara iskazu ljetopisca. Medjutim, srednjovjekovni zapisi upućuju na pretpostavku da je prilikom obnove grada Duklje od strane cara Dioklecijana istovremeno unutar njegovih zidina utemeljena nadbiskupska katedra, a da se taj čin najkasnije dogodio za vrijeme cara Konstantina. Kako ukayuje Ivan Jovovic da je prvi je u istorijskoj nauci Moric Faber ukazao na povezanost narodne tradicije i utemeljenja nadbiskupije u Duklji. U svijesti ilirskog, a potom slovenskog etnosa Duklja je smatrana za kolijevku cara Dioklecijana. Uspomena na ovog cara dugo je zadržana u narodnoj svijesti na prostoru rimske provincije Dalmacije.
,,Još nakon šest i po stoljeća kolala je ovdje priča, da je on doveo Rimljane u Duklju, da nije on po gradu, već grad po njemu dobio ime, a bilo je hiljadu godina poslije njegova rođenja još priča, koje su ga slavile kao tobožnjeg osnivača grada Duklje i utemeljivača palače u Splitu. Osebujnost dalmatinskog srednjeg vijeka leži u tome, da su se ilirske, rimske i slovjenske predaje tako ispreplele i dotjerivale, kako bi mogle poslužiti sad drugoj stranci, a naročito u crkvene svrhe. U predaji, što se održala na samoj grudi, te što je prešla od ilirskih Romana na Slovjene, zauzima Duklja najdrevnije i najčasnije mjesto. Ali kao tamna uspomena iz drevnih vremena kroz stoljeća se održalo u uspomeni naroda sjećanje, da je na dukljanskom tlu postojala metropola, zaboravilo se njeno pravo ime Skodra“.


biblijska refleksija
Ovaj ključni dio ljetopisa je značajan u tom simboličnom svijetu ,jer vidimo nastanak jedne duhovne vertikale ,utvrđena na osnovu dva ;svjedoka a to su pravedni otac i sin (Svetopelek i Svetolik(,kao što u vrijeme nastanka biblijskih knjiga ,svaka stvar utvrđivala na osnovu svedoćenja dva ili više svedoka.U Duklji je nikla klica duhovnog stabla koje če kasnije kroz vjekove da raste i koja če ipak (uprkos svim pokušajima negiranja) svooje grane pustiti do današnjih dana.U ovoj jednostavnoj slici vidimo sve biblijske elemente koje treba da sadrži jedna država da bi bila blagoslovljena.Vidimo pravedne kraljeve ,vidimo episkope koji ili pomazuju,vidimo crkvu koja se obnavlja i podiže i postaje centar okupljanja i vidimo narod koji se raduje i koji odobrava sve to .Dolazi potvrda i odozgo(Boga) i odozdo (od ljudi ),takođe na osnovu ;dva svjedoka::.Nastaje nešto istinsko i vječno što vrata paklena neče nadvladati.To ;nešto je : utkano u kod naših bića sa ovih prostora ,postalo dio onog našeg” kolektivno-nesvjesnog: po kome se mi prepoznajemo i po kome se mi razlikujemo,što nas čini posebnim ali i predivnim. Duklja koja je od pamtivjeka bila duhovni centar kako smo vidjeli, postaje nadbiskupija i mjesto gdje se krunišu carevi. Duklja sada ponovo postaje sveti grad Jeruslaim Svetoplekovog Kraljevstva slovena. On je kao David koji
postaje pomazani kralj i u Jerusalim prenosi “Zavetni kovčeg” sa tablicama “Božjih zapovesti”, koji su Izraelci čuvali i nosili kroz sve borbe kao najsvetiju relikviju. Postavlja ga u jedno od jerusalimskih svetilišta sa namerom da kasnije podigne hram kao stalno mesto njegovog čuvanja i mesto hodočašća za vreme tri velika praznika: Pesaha, Savuota i Sukota. Međutim, Davidova ideja o izgradnji hrama nije se ostvarila za vrijeme njegove vladavine, jer, kako Biblija pripoveda, Bog mu nije dozvolio da izgradi svetilište pošto su mu ruke bile “krvlju umazane”. David je bio kralj, ali prevashodno on je bio ratnik koji je učestvovao u mnogim sukobima i borbama, kako tokom svog uspona ka prestolu, tako i za vreme svoje vladavine, ubivši mnoge protivnike. Na samrtnoj postelji za novog kralja on kruniše sina Solomona (965-928 p.n.e.) koji postaje treći čuveni izraelski kralj. Bio je poznat kao najmudriji čovek svog vremena. Prema upustvima koje je dobio od svog pravednog oca, Solomon je počeo da gradi najvelelpniji i raskošniji hram toga vremena u slavu Gospoda. Solomonov Hram postao je centar i simbol nacionalne samostalnosti i jedinstva, za vernike znak Božje prisutnosti, ali i sedište narodnog rukovodstva, Sanhedrina, mesto sa kojeg se usmeravao život celog naroda, u kojem su se vršili mnogobrojni obredi, prinosile žrtve u koji su se obavezno slali prinosi i darovi za njegovo održavanje. U Hram se hodočastilo iz svih krajeva zemlje i dijaspore. Svi ovi starozavjetni elementi nastanka jedne duhovnosti u svetom narodu, vidimo kao refleksiju IX Glave Ljetopisa.

I tako sva ova priča i istorija postaje dio naše prošlosti, koja je nastala tu tik kraj nas,na nekoliko stotina metara od naših kuća u podgorici. Medju nama stoje (mada porušireni ) temelji ovih duhovnih tačaka po kojima mi sebe. Tu je bio centar duhovnosti u prvoj hrišćanskoj slovenskoj duhovnosti. No, ni samo bitna istorija, ta “istorija” je već u nama, kao klica budučih dobara, kao ono “nukanje” Svetog duha koja nas ohrabruje da idemo dalje , da idemo dublje i da idemo mnogo šire u prosvečenju ,sili nas koji živimo u Crnoj Gori. Postoji to nešto što nam oduvjek govori da nam pripada mnogo više, da nijesmo periferija nečije duhovnosti, već da smo centar, bolje reći epicentar “duhovnog zemljotesa” koji je izazvalo dolazak hrišćanstva medju slovenima i to ono istinsko i čisto, kao što je uvjek na izvoru. Jer kako možemo znati ko smo i kuda idemo ,ako ne znamo odakle smo došli,kako možemo zidati našu crkvu i duhovno biče ako mislimo da su temelji van Hrista i van našeg kućnog praga .Ne treba mi nigdeda idemo ,da bi postali svoji ,negde na kraj sveta ,na nebo ili u najdublji bezdan ,kad je naše spasenje tu ;na vrhu naših usana :,da mu se možemo pokoriti. To je razumio ovaj prezviter iz Duklje i bio vrlo samosvjestan ,vrlo samouvjeren ,vrlo spokojan i smiren vrlo zadovoljan i radostan onim što već ima (uprkos strašnim i stalnim izazovima) da je napisao impresivno svjedočanstvo koje je otišlo daleko preko naših krajeva i van onog vremena, da bude opomena nama današnjim hrišćanima da se vratimo sebi i Bogu.